Toprak Analizinin Amacı:
Toprakta bulunan bitki besin maddesi düzeylerini belirleyerek o toprakta yetiştirilecek bitkilerin gereksinim duyduğu gübrenin cinsinin ve miktarının belirlenmesi ve bu gübrelerin en uygun zaman ve şekilde toprağa uygulanması ile mümkündür.
Toprak Analizlerinden umulan yararın sağlanabilmesi için toprak örneklerinin doğru alınması birinci koşuldur. Örneklerin doğru alınması demek, örneklerin temsil ettiği alandaki toprakların özelliklerine sahip olması anlamına gelmektedir. Doğru alınmayan bir toprak örneğinin analizi ile ortaya çıkan yanlış ve yararsız sonuçlar,emek, gübre ve ürün kaybına neden olmaktadır.
Toprak Analizi Yapılmadan Yapılan Gübrelemenin Sakıncaları:
-Gereğinden daha çok gübre kullanılır, fazla güre ile hem masraf artar,hem de bitkilere zarar verir.
-Gereğinden az gübre kullanılırsa verim ve kalite düşer.
-Yanlış gübre kullanılarak verimin düşmesi yanında, gereksiz gübre israfı yapılır.
-Gübre uygun zamanda ve şekilde verilmezse istenilen miktarda ürün alınmaz.
Temsili Numune Alınacak Sahanın Tespiti:
Numune alınmadan önce, numune alınacak sahanın toprak ve arazi karakteristikleri tespit edilmelidir. Çünkü bir yerin toprağı diğer bir yerin toprağına benzemediği gibi, aynı yer ve tarlalardaki topraklar bile birbirine benzememekte, değişik tip ve karakterde olabilmektedir. Bu nedenle, temsili numune alınacak arazi parçası veya tarla aşağıda belirtilen özellikler bakımından benzer olmalıdır.
- Topoğrafya
- Verimlilik
- Drenaj
- Arazinin Baskısı
- Toprak Rengi
- Toprak Tekstürü
- Kirlilik veya Diğer Problemlerin Belirtileri
- Toprak Üzerindeki Bitki Örtüsü
- Arazinin Jeolojik Yapısı
- Taşlılık ve Toprak Ana Materyalinin Türü
- Yetiştirilen Bitki Örtüsünün Gelişme Durumu
- Toprak İdaresi
Bu özellikler bakımından bariz farklılıklar varsa arazi veya tarla, parçalara bölünerek daha fazla temsili numune alınmalıdır. Zira bu özellikler bakımından farklı olan iki yerden alınacak bir temsili numune, bu iki parçanın hiçbirini temsil etmez. Böyle bir numunenin analiz sonuçlarına göre tavsiyelerde bulunmak, herhangi bir işlem yapmak, bulunan problemlere çözüm önermek doğru değildir.
Toprak numunesinin alınması iklim şartlarına bağlıdır. Sıcaklık ve rutubet şartlarının uygun olduğu zamanlarda, yıl boyunca herhangi bir zamanda numune alınabilir. Numune alınırken toprak, numuneyi alanın ayağına bulaşacak kadar ıslak olmadığı gibi, numune alma aletlerine zorluk çıkaracak kadar da kuru olmamalıdır. Ancak toprak kirliliği, diğer problemler vb. çalışmalar için en uygun olan her zamanda numune alınmalıdır.
Genelde toprak örnekleri seracılıkta ve tek yıllık bitki yetiştiriciliğinde ekim veya dikimden, yetişmiş meyve ağaçları için ise gübreleme zamanından yaklaşık 1-1,5 ay önce alınmalıdır.
Numune Alınmayacak Yerlerin Tespiti:
Toprak numunesi almak için uygun olmayan yerlerden numune alındığı takdirde, bu numunelerden elde edilecek analiz sonuçları yanlış işlemlere sebep olur.
Numune almaya uygun olmayan yerler:
- Daha önce kireç, ticari ve çiftlik gübresi konulmuş yerler,
- Arazi veya tarlanın, çukur veya tümsek kısımları,
- Harman yeri ve hayvan yatmış yerler,
- Fazla ağaçlık yerler ve ağaç dipleri,
- Su biriken kısımlar, akarsu ve sel basmış yerler,
- Yol kenarları,
- Sap, kök ve yabani otların yığıldığı veya yakıldığı yerler,
- Tarla hudutları ve bunlara yakın yerler,
- Çakıllı ve fazla kumlu yerler,
- Karınca ve köstebeklerin toprak yığdığı yerler,
- Çit, kanal ve orman kenarları,
- Sıraya ekim yapılan yerlerde sıra üstleri,
- Tuzluluğun bariz olarak görüldüğü yerler,
- Hafriyat veya arazi tesviyesi yapılan yerler.
Numune Alma:
Her tarladan ayrı numune alınmalı, aynı tarla içinde renk, meyil ve yükseklik bakımından farklılık gösteren kısımlardan da ayrı numune alınmalıdır.
Numune alınacak sahanın 40 dönümden büyük olmaması gerekir. Büyük olması halinde her kırk dönüm için ayrı numune alınmalıdır
Örneğin: 100 dönümlük bir araziden en az 3 ‘‘ karışık’’ örnek numune alınmalıdır.
Karışık örnek; numune alınacak yer tespit edildikten sonra, bu yerin büyüklüğü göz önünde bulundurularak, 10 – 20 noktadan alınan örneklerin birlikte karıştırılması suretiyle elde edilen örnektir.
Toprak özellikleri aynı olması durumunda yaklaşık 40 dekar tarla için 10-20 adet örnek alınarak kovaya konur ve kovadaki bu topraklar karıştırılarak örnek alınır.
Bağ ve meyve bahçelerinin gübrelemesinde; 0-20cm., 20-40cm., 40-60cm. derinliklerden karışık toprak örnekleri alınmalıdır.Gerekli görülürse 60-90 veya 90-120 cm derinliklerden de toprak örneği alınır. Tabi ki bu derinliklerden toprak örneklerinin alınmasında kürek yeterli değildir. Bu örnekler çeşitli tipte burgularla alınabileceği gibi tarlada bu derinliklere kadar bir çukur (boy çukuru) kazılarak bu çukurun düzgün bir kenarından örnekler alınabilir.
Seralarda ve tek yıllık bitkilerin yetiştirileceği tarlalardan 0-20cm. derinlikten alınan toprak örneği yeterli olmaktadır.
Toprak örneklerinin alınmasında toprak burgusu, toprak sondası, kürek ve bel kullanılmaktadır. (Şekil 1)
şekil 1- toprak örneği almak için burgu,kürek gibi aletler kullanılır.
Tespit edilen sahadan genişlik durumuna göre en az 10, en fazla 20 noktadan numune alınmalıdır. Numuneler tarlada düz bir çizgi üzerinden değil,zig –zag bir çizgi üzerinden alınmalıdır.Numunenin alınacağı noktalar Şekil 2'de gösterildiği gibi işaretlenmelidir.
Şekil-2 : Numune Alma Noktalarının İşaretlenmesi
Numune alınacak noktalar belirlendikten sonra toprak yüzeyindeki bitki artıkları ve taş gibi yabancı maddeler temizlenerek şekil 2’de görüldüğü gibi “V” şeklinde çukurlar açılır. Bu çukurların derinliği 0-20 cm. olmalıdır. Çukurların düz kenarından paslanmaz çelikten imal edilmiş bahçıvan beli veya kürekle 2 cm. kalınlığında bir toprak dilimi alınır. Küreğin üzerindeki toprak diliminin sağ ve sol taraflarından çok dikkatli kesilir. Neticede 2 cm. kalınlığında, 3-4 cm. eninde ve 20 cm. boyunda bir toprak sütunu elde edilir. Bu toprak sütunu temiz bir plastik kova içine aktarılır.
Şekil-3 : Toprak Numunesi Alma Şekli
Kovada biriktirilen 10 veya 20 adet toprak sütunu, temsili numune elde etmek için, bir bez üzerinde veya kovada el ile iyice karıştırılmalıdır. Karışımda mevcut olan kesekler el ile mümkün olduğu kadar iyice ezilmelidir.
Numune içerisindeki bitki artıkları ve taşlar el ile ayıklanıp atılmalıdır. Karıştırıldıktan sonra bu toprağın çeşitli yerlerinden avuçla alınarak , 1 kilograma tamamlanan ‘‘karışık’’ toprak,numune torbasına (tercihen naylon torbaya) konur ve ağzı bağlanır.
Aynı surette doldurulmuş iki adet etiketten bir adeti torbanın içerisine konur,bir adeti ise torbanın dışına bağlanır.Etiketler doldurulurken kurşun kalem kullanılmalı,kat’iyen mürekkepli kalem kullanılmamalıdır. En kısa sürede analiz yapılacak laboratuara ulaştırılır.
Toprak örneği alındıktan hemen sonra laboratuara gönderilmeyecekse, toprağın evde kurutularak gönderilmesi daha erken analiz sonucu almanızı sağlar. Çünkü toprağın nemli olması analizlerin yapılmasına engel olduğundan laboratuarlarda nemli toprak kurutulmak için muayyen bir süre bekletilir.
Eğer mümkünse alınan toprak örnekleri evde veya uygun bir yerde, oda sıcaklığında, toz almayacak bir şekilde temiz naylon veya dosya kağıtları üzerinde serilerek kurutulup sonra laboratuara gönderilmelidir. Böylece laboratuarda nemli toprağın kurutulması için geçen süreyi beklemeden toprak analize alınır ve daha erken analiz sonuç raporunun alınması sağlanmış olur.
ETİKET:
- Numunenin alındığı yer ( il, ilçe, köy)
- Numuneyi alanın adı ve ünvanı
- Numunenin alındığı tarih
- Numune numarası
- Numunenin alındığı tarla veya arazinin sahibi
- Numunenin alındığı mevkii
- Numunenin alındığı derinlik
- Numunenin temsil ettiği tarla veya arazi büyüklüğü (dekar)
- Sulu veya kuru ziraat yapıldığı
- Bir önceki yılda yetiştirilen bitki türü
- Bir sonraki yılda yetiştirilecek bitki türü
- Daha önce verilen gübre miktar ve cinsi
- Toprak tipi
- Drenaj türü
- Elde edilen verim
- Toprak kirliliği ve diğer özel problemler
- Toprak kirliliğine sebep olan madde veya maddeler
- Toprak kirliliğinin belirtileri ve bitkilerde meydana getirdiği hasarlar
- İstenilen analizler
Toprak Örnekleri Nasıl ve Nereye Gönderilir?
Arazinin 10-20 yerinden alınarak bir kovaya doldurulan ve sonra karıştırılarak (paçal yapılan) bu topraktan torbalara konulan ve içine ve üzerine hazırlanan etiketten konulan bu toprak örnekleri çiftçiler tarafından tek tek, veya arazisinden toprak örneği almış bütün çiftçilerin toprak örnekleri topluca Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı laboratuarlara iletilir.
Bu laboratuarlarda analizler parasız olarak yapılmaktadır. Yapılan analiz sonuçları çiftçilerimize bir rapor halinde bildirilmektedir.
Uygulamada Yapılan Hatalar:
Gübreleme amacıyla toprak örneği almak gübrelemenin temelidir. Bunun için dikkatli olmak gerekir. Özellikle uygulamada önemli hatalarla karşılaşılmaktadır. En çok yapılan hatalardan bir kaçı şöyledir:
- Toprak örnekleri kürekle 20 cm' e kadar olan derinlikten alınmayıp toprağın hemen yüzeyinden ve çoğu zaman elle alınmaktadır.
- Alınan toprak miktarı 1 kg kadar değil de 100-150 gr kadar alınmakta ve bu nedenle gönderilen toprak laboratuarda analize yeterli olmamaktadır.
- Alınan toprak örnekleri uygun olmayan kaplara örneğin o anda bulunan konserve kutularına veya makarna naylonlarına konulmaktadır.
- Etiketler kurşun kalemle yazılmayıp tükenmez kalemle yazılmakta ve naylona konup ağzı kapatılınca toprak terleme yaptığından mürekkep bulaşınca etiketteki yazılar okunmaz olmaktadır.
- Topraklar naylon torbaya konulduktan sonra naylon torbalar birkaç yerinden delinmediğinden içine konan etiketler toprağın neminden dolayı naylon içerisinde ıslanarak parçalanmaktadır.
- Çiftçinin aynı mevkide birden fazla tarlası olduğunda, toprak örnekleri alındıktan sonra etikette hangi toprağın hangi tarlaya ait olduğu belirtilmemekte ve böylece laboratuara gönderilen topraklar analizleri yapılıp rapor gönderildiğinde çiftçi tarafından tarlalar karıştırılmaktadır.
Sibel SEYHAN
Ziraat Mühendisi |
Ana Sayfa
